Sposób otwarcia jest decyzją o powietrzu
Geometria skrzydła mówi, co okno potrafi, zanim padnie słowo o kolorze okleiny. Uchył wpuszcza powietrze górą. Rozwór otwiera prawie całe światło. Przesuw oddaje szerokość bez skrzydła wchodzącego do pokoju. Pole stałe nie wietrzy wcale. Data publikacji: . Aktualizacja: .
Uchylno-rozwierne
W mieszkaniach w Polsce najczęściej stoi skrzydło uchylno-rozwierne. Jedna klamka ma kilka położeń. Zamknięte dociska uszczelki na obwodzie. Uchył odchyla górę skrzydła do środka i zostawia szczelinę pod nadprożem. Rozwór otwiera skrzydło na bok, zwykle do pomieszczenia, i odsłania prawie cały otwór w świetle ramy.
To nie są trzy osobne okna. To jeden zestaw okuć, w którym zawiasy i zaczepy muszą znieść zarówno ciężar uchylonego skrzydła, jak i skrzydła otwartego na oścież. Im większa tafla, tym większy ten ciężar. Karta systemu podaje maksymalne wymiary skrzydła dla danego okucia. Przekroczenie ich nie jest „mocniejszym wariantem”. Jest wyjściem poza to, co okucie ma nieść.
Mikrowentylacja, jeśli jest w danym okuciu, to niewielkie rozszczelnienie, często czwarte położenie klamki. Nie ma z niej strumienia w metrach sześciennych na godzinę. Nie zastępuje nawiewnika o deklarowanym przepływie. Różnicę opisujemy przy wentylacji.
Kierunek otwierania — lewy albo prawy — wynika z tego, gdzie stoi zawias, gdy patrzysz od strony, z której skrzydło się otwiera. W ciasnej kuchni rozwór w złą stronę zahacza o szafkę. W opisie zamówienia ten kierunek jest rysunkiem, nie ozdobnikiem.
Słupek stały i słupek ruchomy
Dwa skrzydła obok siebie mogą dzielić słupek stały albo spotykać się na słupku ruchomym. Słupek stały zostaje w ramie, gdy oba skrzydła są otwarte. Światło przejścia jest węższe o jego szerokość. Każde skrzydło pracuje osobno i może mieć własny uchył.
Słupek ruchomy jest przymocowany do jednego skrzydła, zwykle biernego. Najpierw otwiera się skrzydło czynne, z klamką. Potem zwalnia się bierne i dopiero wtedy otwór jest prawie pełny, bez pionowej przegrody. Cena tego światła jest praktyczna: bierne skrzydło nie uchyla się tak samo wygodnie, a kolejność otwierania jest narzucona. Do codziennego wietrzenia kuchni często wystarcza jedno skrzydło czynne. Do wyniesienia mebla przez balkon liczy się światło bez słupka.
Na rysunku elewacji oba podziały wyglądają podobnie, dopóki nie widać, które skrzydło niesie słupek. W karcie jest to osobna pozycja, nie detal klamki.
Przesuw nie jest dużym uchyłem
PSK, czyli uchylno-przesuwne
Skrzydło najpierw odsuwa się od uszczelki, potrafi się uchylić, a potem jedzie po szynie wzdłuż sąsiedniego pola. Próg jest zwykle wyższy niż w systemie podnoszono-przesuwnym, bo konstrukcja nadal przypomina okno rozwierno-uchylne, tylko złożone w bok. W mieszkaniu, w którym skrzydło rozwierne nie ma gdzie stanąć, PSK oddaje podłogę. Nie oddaje jej całej: skrzydło parkuje na sąsiednim polu i zasłania je w czasie, gdy jest otwarte.
Ciężar i szerokość mają granice z karty okuć. Długie skrzydło, które „da się narysować”, może wyjść poza te granice. Wtedy płynność jazdy i docisk uszczelek nie są już tym, co opisano dla mniejszego wymiaru.
HST, czyli podnoszono-przesuwne
Skrzydło unosi się na rolkach i dopiero wtedy jedzie. Próg bywa niski, czasem prawie zrównany z posadzką, co ma znaczenie przy przejściu, nie przy współczynniku Ug. Duże tafle są tu zwyczajne, więc udział ramy na metr szyby potrafi być mniejszy niż w wąskim oknie uchylnym. Uw liczy się jednak dla tego rysunku, nie dla „dużego szkła w ogóle”. Wzór jest w tekście o parametrach cieplnych.
Niski próg zbiera wodę inaczej niż wysoki. Odpływ, okapnik i to, co dzieje się na styku progu z posadzką od zewnątrz, są częścią opisu montażu, nie ozdobą prospektu. Samo hasło „próg zero” nie mówi, jak odprowadzana jest woda zacinająca.
Pole stałe
Fix, czyli szklenie stałe, nie ma skrzydła. Szyba siedzi w ramie. Nie ma klamki, nie ma uchyłu, nie ma drogi powietrza przez to pole. Światło bywa większe, bo odpada rama skrzydła, a z nią część składnika Af · Uf. Dlatego stałe pole często wychodzi cieplej niż otwierane okno o tym samym obrysie i tej samej szybie. To nie jest powód, żeby zamienić jedyne okno w sypialni na fix i uznać temat wentylacji za zamknięty.
Stałe pole obok otwieranego jest częstym rysunkiem: szerokie szkło i węższe skrzydło do mycia oraz do nawiewu. Mycie strony zewnętrznej z mieszkania jest wtedy możliwe tylko od strony skrzydła, jeśli w ogóle sięga się do sąsiedniej tafli. Na wysokim piętrze bez dostępu z zewnątrz to jest ograniczenie użytkowe, nie szczegół estetyki.
Szprosy na stałym polu też się rozdzielają. Podział konstrukcyjny tnie szybę na osobne zespolenia i dokłada ramę. Szpros w komorze szyby jest listwą wewnątrz zespolenia i nie niesie tak samo. Z elewacji, z daleka, oba wyglądają jak „okno z podziałem”.
Połać i zestaw kolankowy
Okno połaciowe leży w płaszczyźnie dachu, nie w ścianie. Od 2021 r. jego Uc(max) przy ti ≥ 16°C wynosi 1,1 W/(m²·K), nie 0,9. Inna jest też woda: deszcz spływa po szybie, a kołnierz i obróbka połaci decydują, czy spłynie obok ramy. To nie jest „to samo okno, tylko pochylone”.
Skrzydło połaciowe uchyla się górą albo obrotem wokół osi, zależnie od konstrukcji. Oś obrotu w połowie wysokości pozwala obrócić szybę do mycia od wewnątrz. Uchwyt i sposób ryglowania są inne niż klamka w oknie pionowym. Nawiew przy zamkniętym skrzydle, jeśli jest, ma własną kartę przepływu.
Zestaw kolankowy łączy okno pionowe w ściance kolankowej z oknem połaciowym nad nim. Na poddaszu daje to wyższe światło i dwa różne progi cieplne w jednym widoku. Styk między nimi — krokiew, obróbka, łącznik — jest miejscem, którego nie opisuje ani Uw okna pionowego, ani Uw połaci. Czyta się go w detalu dachu.
Latem połać od południa i zachodu zbiera słońce prawie prostopadle, bez okapu, który na ścianie odcina część letniego kąta. Współczynnik g szyby waży tu więcej niż na elewacji północnej. Strony świata są w materiale o klimacie, a budowa samej szyby przy zespoleniach.
Smuga na szybie na zdjęciu jest ilustracją, nie diagnozą konkretnego okna. Rosa od strony pokoju i rosa między taflami to dwa różne objawy. Rozdzielamy je przy kondensacji.
Co z geometrii wynika przy czytaniu karty
Udział ramy rośnie, gdy skrzydło jest wąskie albo gdy podział dokłada słupki. Uw całego okna odjeżdża wtedy od Ug szyby. Porównanie dwóch naklejek bez szkicu miesza wymiary referencyjne z naświetlem.
Powietrze wchodzi tylko tam, gdzie skrzydło albo nawiewnik mu pozwala. Fix, słupek i kierunek otwarcia zmieniają tę drogę, zanim ktokolwiek policzy strumień z normy. Norma jest w tekście o wentylacji, nie w rysunku elewacji.
Profil, w którym to skrzydło siedzi, ma własny Uf i własne rozszerzanie. Ciemne PCV pracuje inaczej niż drewno. Stąd następny materiał, o materiałach profili, a nie kolejna nazwa klamki.